Από την χωριατοπούλα Ρετζινέλα, στο κορόιδο Μουσολίνι κι ακόμα πιο πέρα…

Σε λύκεια, γυμνάσια και δημοτικά, η σχολική γιορτή για την εθνική επέτειο της 28ης Οκτωβρίου θα γίνει την Παρασκευή 26 Οκτωβρίου. Το ίδιο και στα νηπιαγωγεία.
Στις “βόλτες στη Μπλογκοσλοβακία” , μια και είμαστε προνήπια, θα γιορτάσουμε μια μέρα νωρίτερα. Και θα παρακολουθήσουμε μία παρέλαση. Μια μουσική παρέλαση, στηριγμένη σε μια έρευνα του Νίκου Σαραντάκου , που επιμελήθηκε και παρουσιάζει ο Α.Φ.Μάρξ.
Απολαύστε την αφήγηση του Νίκου Σαραντάκου χωρίς να παραλείψετε κανένα από τα μουσικά ντοκουμέντα:

Το μεγάλο ταξίδι της Ρετζινέλας, της χωριατοπούλας από τα Αμπρούτσι

Δεν ξέρω για σας, αλλά για μένα η επέτειος της 28ης Οκτωβρίου είναι άρρηκτα δεμένη με το τραγούδι “Κορόιδο Μουσολίνι”. Απ’ όσους το τραγουδούν σήμερα, λίγοι θα ξέρουν ότι πρόκειται για τραγούδι Ιταλού συνθέτη.
Το 1938 ο Ιταλός συνθέτης Έλντο ντι Λάτζαρο(Eldo di Lazzaro, 1902-1968) γράφει, σε λόγια του Κ. Μπρούνο, ένα τραγούδι στο οποίο παίνευε τα κάλλη της ωραίας χωριατοπούλας,από τα βουνά των Αμπρούτσι, της Ρετζινέλας. Το τραγούδι λέγεται Reginella Campagnola (η χωριατοπούλα Ρετζινέλα). Οι στίχοι είναι σύμφωνοι με τις προδιαγραφές του φασιστικού καθεστώτος: υμνούν την αγνή ζωή της υπαίθρου και την ευημερία των αγροτών, αν και γράφτηκαν μέσα στη βουή της μιλανέζικης μεγαλούπολης. Η μουσική έχει κάτι που σε κάνει να την προσέξεις αμέσως. Ο ντι Λάτζαρο είχε κάνει κι άλλες μεγάλες επιτυχίες που είχαν ηρωίδες κοπέλες από διάφορες περιοχές της Ιταλίας, και είχε την τύχη να μη γράψει τραγούδι ανοιχτά προπαγανδιστικό για το φασιστικό καθεστώς. (Ο πρώτος τραγουδιστής της Ρετζινέλας, ο Κάρλο Μπούτι, είναι αυτός που τραγούδησε και τη Faccetta nera, τον ύμνο των φασιστών).
Να τα λόγια:
All’alba quando spunta il sole,
là nell’Abruzzo tutto d’or…
le prosperose campagnole
discendono le valli in fior.

O campagnola bella,
tu sei la Reginella.
Negli occhi tuoi c’è il sole
c’è il colore delle viole,
delle valli tutte in fior!…

Se canti la tua voce,
è un’armonia di pace,
che si diffonde e dice:
“se vuoi vivere felice
devi vivere quassù!…”

Quand’è la festa del paesello,
con la sua cesta se ne va…
trotterellando l’asinello,
la porta verso la città.

O campagnola bella…
………………………………..

Ma poi la sera al tramontare,
con le sue amiche se ne va…
è tutta intenta a raccontare,
quello che ha veduto là in città.

O campagnola bella…
………………………………..

Και ας ακούσουμε εδώ την Reginella Campagnola από την Τζουλιέτα Σάκκο:

Το τραγούδι έγινε μεγάλη επιτυχία, ιδίως επειδή ήταν ιδανικό για τα πανηγύρια στα χωριά και τις χοροεσπερίδες στην πόλη με συνοδεία από ακορντεόν, ένα όργανο που πολύ εύκολα βρισκόταν.

Πολύ γρήγορα ξεπέρασε τα όρια της Ιταλίας. Ήρθε και στην Ελλάδα, όπου πρώτος το διασκεύασε ο Πωλ Μενεστρέλ, έβαλε ελληνικούς στίχους στη μουσική του ντι Λάτζαρο και το ανάθεσε σε μια νεαρή Κερκυραία, τη Ρένα Βλαχοπούλου, να το τραγουδήσει μαζί με τον Φώτη Πολυμέρη.

Έγινε μεγάλη επιτυχία. Ορίστε τα λόγια:

ΜΙΚΡΗ ΧΩΡΙΑΤΟΠΟΥΛΑ

Με το χαμόγελο στα χείλη
φέρνει Άνοιξη μεσ’ τις καρδιές
και σαν τριαντάφυλλο τ’ Απρίλη
σκορπάει γύρω ευωδιές

Στα μάγουλά της η αυγούλα
τριαντάφυλλου έβαλε ομορφιά
και στην αθώα της καρδούλα
τα όνειρα έχτισαν φωλιά

Σαν πάει με το γαϊδουράκι
τα φρούτα της στην αγορά
στο πέρασμά της με μεράκι
της λεν οι νέοι τρυφερά

Μικρή χωριατοπούλα
γλυκειά μελαχροινούλα
δυο μάτια βελουδένια
δυο χειλάκια κερασένια
να τι έχεις για προικιά!

Δυστυχώς δεν μπόρεσα να βρω το τραγούδι, αν και σίγουρα έχει χτυπηθεί σε δίσκο, βρήκα όμως κάτι ισάξιο, ένα ντοκουμέντο από τις ιστοσελίδες του Μουσικού Γυμνασίου Θεσσαλονίκης, όπου υπάρχει ηχογράφηση του Βασίλη Βέτσου, με τη Μαριάνθη Βέτσου φωνή και τον Πέτρο Βλάχο φωνή και μαντολίνο να συζητούν τη γέννηση του τραγουδιού “Μικρή Χωριατοπούλα” και να το τραγουδάνε.

Με την κήρυξη του πολέμου στις 28 Οκτωβρίου 1940, το τραγούδι διασκευάζεται άλλη μια φορά, αυτήν που ξέρουμε όλοι μας, από έναν ευφυέστατο στιχουργό, συνθέτη και κομφερανσιέ, τον Γιώργο Οικονομίδη (που θα ήταν άδικο να τον θυμόμαστε μόνο από όσα έκανε ως διασκεδαστής επί χούντας). Το ερμηνεύει ο Νίκος Γούναρης με τη συνοδεία χορωδίας, και είναι το περίφημο “Κορόιδο Μουσολίνι” (ο κανονικός τίτλος είναι «Στη Ρώμη») εδώ:

ΚΟΡΟΪΔΟ ΜΟΥΣΟΛΙΝΙ
Με το χαμόγελο στα χείλη
παν οι φαντάροι μας μπροστά
και γίναν οι Ιταλοί ρεζίλι,
γιατί η καρδιά τους δε βαστά.

Βρέχει. Και κάτω από την τέντα
δεν κάνουν βήμα προς τα μπρος
και λένε στ’ ανακοινωθέντα:
“Φταίει ο κακός μας ο καιρός…”

Επωδός:
Κορόιδο Μουσολίνι
κανένας δε θα μείνει,
κι εσύ κι η Ιταλία
η πατρίδα σου η γελοία
τρέμετε όλοι το χακί.

Δεν έχεις διόλου μπέσα
κι όταν θα μπούμε μέσα,
ακόμα και στη Ρώμη
γαλανόλευκη θα υψώσουμε
σημαία ελληνική.

Το τραγούδι έχει ίσως συνδεθεί στη μνήμη πολλών με τη Σοφία Βέμπο, η οποία ωστόσο είχε πει πρώτη σε επιθεώρηση και σε δίσκο όχι αυτό, αλλά δυο άλλα εύθυμα αντιμουσολινικά τραγούδια, το “Βάζει ο Ντούτσε τη στολή του” και “Στον πόλεμο βγαίνει ο Ιταλός”. Το “Κορόιδο Μουσολίνι”, όπως είπαμε, το είπε πρώτος ο Νίκος Γούναρης. Πρέπει επίσης να πω ότι αν και στη μνήμη των νεότερων το “Κορόιδο Μουσολίνι” επισκίασε την προηγούμενη διασκευή, εννοώ τη Μικρή χωριατοπούλα, ωστόσο οι παλιότεροι δεν την ξέχασαν. Θυμάμαι ακόμα τη γιαγιά μου να τραγουδάει το «Σαν πάει με το γαϊδουράκι…»

Μια παρένθεση εδώ: κανείς δεν θέλει να μειώσει το ρόλο της Σοφίας Βέμπο ή του ελαφρού τραγουδιού στην πατριωτική προπαγάνδα και στην εμψύχωση του ελληνικού λαού, αλλά σήμερα παρουσιάζεται πολλές φορές μια μονόπλευρη εικόνα και ξεχνιούνται τα δεκάδες ρεμπέτικα και λαϊκά τραγούδια με επικαιρικά πατριωτικά και αντιμουσολινικά θέματα. Μάλιστα είναι πάνω από πέντε τα ρεμπέτικα που κοροϊδεύουν τον Μπενίτο Μουσολίνι, γραμμένα από πρώτα ονόματα (Μάρκος, Περιστέρης κτλ.) συχνά σκαρωμένα πάνω σε μελωδίες γνωστών δικών τους τραγουδιών.

Όμως θα γυρίσουμε στη Ρετζινέλα, διότι η περιπλάνηση του τραγουδιού δεν σταματάει εδώ. Νωρίτερα, στις αρχές του 1940, η μουσική του Ντι Λάτζαρο είχε περάσει τον Ατλαντικό. Το διασκεύασε, σε αγγλικούς στίχους του Χάρολντ Άνταμσον, ο Γκλεν Μίλερ που είχε μια από τις μεγαλύτερες τζαζ μπάντες, και το έκανε το «Τραγούδι του Τρυποκάρυδου» (Woodpecker song). Το τραγούδι έμεινε μερικές εβδομάδες στην πρώτη θέση των πωλήσεων.

WOODPECKER SONG

He’s up each morning bright and early
To wake up all the neighborhood
To bring to ev’ry boy and girlie
His happy serenade on wood.

Hear him pickin’ out a melody
Peck, peck, peckin’ at the same old tree.
He’s as happy as a bumble bee
All day long.

To serenade your lady
Just find a tree that’s shady
And when you hear that tick-a-tick-tick, tick-a-tick-tick
Sing right along.

Come on and try his rhythm
And let your hearts beat with ‘im
Just listen to that tick-a-tick-tick, tick-a-tick-tick
Happy little Woodpecker Song.

Το “The Woodpecker Song”, το ακούμε εδώ:

Η μελωδία του ντι Λάτζαρο διασκευάστηκε επίσης στη Γερμανία (αλλά δεν είχα τη διάθεση να αναζητήσω τι διασκέδαζε τους Γερμανούς το 1941*), ίσως και αλλού. Όμως θα κλείσω την περιπλάνηση με μιαν άλλη ελληνική διασκευή της, που χρονικά πρέπει να βρίσκεται ανάμεσα στη Μικρή Χωριατοπούλα και στο Κορόιδο Μουσολίνι. Ο τίτλος είναι Μανάβισσα και γαϊδουράκι, σε διασκευή του Σπύρου Περιστέρη που έβαλε και τους στίχους. Τραγουδούν σε πολύ μεγάλο κέφι ο Μάρκος Βαμβακάρης και ο Στράτος Παγιουμτζής, ο οποίος μάλιστα βγάζει και μανάβικες ιαχές:

Τα λόγια:

(Στράτος:)-Εεεεεεεεεεεεέ !

Μια νόστιμη χωριατοπούλα
με μάτια μαύρα σαν ελιές
πρωί πρωί με την δροσούλα
πουλάει τα φρούτα της στις γειτονιές (δις)

(Στράτος:)-Ε μπρρρρρρρρρρρρ !

Με το μικρό της γαϊδουράκι
γυρνά παντού και τραγουδά
εδώ το φίνο νεραντζάκι
κι οι άλλες πάρτε κι είναι διαλεχτά (δις)

-Εεεεεεεεεεεεέ !

Είμαι μανάβισσα στην πένα
με πρώτο πράμα τρανταχτό
ότι γουστάρει στον καθένα
του το σερβίρω πάντα στο λεπτό (δις)

(Στράτος:)-Ε μπριρρρρρρρρρρρ !

Έχω καρπούζι όλο γλύκα
κοντούλες φίνες πατρινιές
πάρτε ξυνόμηλα που βρήκα
να ξετρελαίνουν γέρους και γριές (δις)

(Στράτος:)-Ε μπρρρρρρρρρρρρ !
(Στράτος:)-Εεεεεεεεεεεεέ !

Το τραγούδι “Μανάβισσα και γαϊδουράκι” το ακούμε εδώ:

Πρέπει να πούμε ότι η μουσική του Περιστέρη απομακρύνεται αρκετά από το πρωτότυπο, αλλά στην ετικέτα του δίσκου γράφεται και ο Έλντο ντι Λάτζαρο σαν συνθέτης. Ο Περιστέρης κι άλλη φορά είχε διασκευάσει ξένη επιτυχία, όταν έφτιαξε τον Αντώνη τον βαρκάρη τον σερέτη. Αλλά αυτό είναι μια άλλη ιστορία που θα την αφήσουμε για κάποια άλλη φορά.

Εδώ τελειώνει η μουσική έρευνα του Νίκου Σαραντάκου. Σε λίγες μέρες θα μπορείτε να την διαβάσετε και στις “σελίδες” του. Για την ώρα, την εμπιστεύτηκε στις “βόλτες στη Μπλογκοσλοβακία”, για να μη χαθεί η επικαιρότητα της επετείου.
Παίρνοντας αφορμή από την έρευνα αυτή, έψαξα να βρω ό,τι σχετικό υπήρχε για την γερμανική διασκευή του τραγουδιού. Πράγματι το 1939 το τραγούδι ηχογραφήθηκε και στην ναζιστική Γερμανία, σε στίχους του Klaus F. Richter με τίτλο “Am Abend auf der Heide” ( Βράδια στο λιβάδι)

Ακολουθούν οι στίχοι του Richter σε άπταιστα γερμανικά.Το τραγούδι μιλάει για ένα ερωτευμένο ζευγάρι που περνά ευτυχισμένα βράδια στο λιβάδι με αγκαλιές και φιλιά.
Βουκολικό ειδύλλιο κάτω από την βαριά σκιά του Χίτλερ:
(La la la la la la la la la la la la la la la la la la la la la)
Am Abend auf der heide
Da kuessten wir uns beide
Und deine Lippen sprach von liebe was einer weis was einer weis fuer ich
Am Abend auf der heide
Da kuessten wir uns beide
Seit diese Stunde dort zu zwei Mondenschen bin ich nur dien
(La la la la la la la la la la la la la la la la la la la la la)
Die schoenen Tage sind vergangen,
Dein Herz ist lang schon nicht mehr mein
Doch immer denke ich voll verlangen
Das Glueck es kann nicht grosser sein
(La la la la la la la la la la la la la la la la la la la la la)
Am Abend auf der Heide
Da kuesstten wir uns beide
Ένα μικρό δείγμα 30 δευτερολέπτων μπορείτε ν’ ακούσετε εδώ από τον τραγουδιστή της εποχής εκείνης Herbert Ernst Groh :

To 1941 γυρίστηκε στη Γερμανία μια ταινία με τον ίδιο τίτλο, εμπνευσμένη προφανώς από την γερμανική εκδοχή του τραγουδιού του di Lazzaro, ο οποίος υπογράφει και την μουσική της ταινίας.
Η ορχηστρική απόδοση του τραγουδιού που ανακάλυψα δεν ξέρω αν είναι από την ταινία. Είναι όμως πολύ… γερμανική και σύμφωνα με τον Νίκο Σαραντάκο “έχει χαθεί το μεσογειακό ύφος και έχει πάρει ένα ύφος κεντροευρωπαϊκό, γερμανικού σλάγκερ”.
Ακούστε την οργανική αυτή εκδοχή του τραγουδιού εδώ από την ορχήστρα του Will Glahe:

Tελειώνοντας και την δική μου έρευνα, θα αναφέρω ότι η γερμανική εκδοχή του τραγουδιού γνώρισε πολλές επανεκτελέσεις και διασκευές που κυκλοφόρησαν ακόμα και στο τέλος της δεκαετίας του’ 60. Μια σαχλο-pop διασκευή του τραγουδιού μπορείτε να ακούσετε εδώ από τους Everly Brothers.

Kαι τώρα έχοντας στ’ αυτιά σας τους ήχους από όλες αυτές τις εκδοχές της μουσικής του di Lazzaro, κλείστε τα μάτια και φανταστείτε μια κρύα νύχτα του 1940 τον Τζουζέπε να σιγοτραγουδάει στην σκοπιά του για την “Reginella campagnola”, τον Χανς να σφυρίζει στην περιπολία του το “Am Abend auf der Heide” και τον Δημήτρη να μουρμουρίζει χουχουλιάζοντας τα παγωμένα χέρια του “κορόιδο Μουσολίνι” σε κάποιο φυλάκιο κάπου στην Αλβανία.
Το ίδιο τραγούδι, να τους ενώνει και να τους χωρίζει συνάμα.