Skip to content

Η «άρνηση» μιας άνω τελείας.

18/05/2007

epifaneia

Η «Άρνηση» είναι ένα από τα ποιήματα του Γ. Σεφέρη που μελοποιήθηκε από τον Μίκη Θεοδωράκη στο Παρίσι το 1960 και ηχογραφήθηκε τον Φεβρουάριο του 1962, με την φωνή του Γρηγόρη Μπιθικώτση για τον δίσκο «Επιφάνια». Η μελωδία του Μίκη, το μπουζούκι του Κώστα Παπαδόπουλου και του Λάκη Καρνέζη, και φυσικά η φωνή του Γρηγόρη, βοήθησαν τους στίχους του ποιητή να φτάσουν εύκολα και ευχάριστα στα αυτιά, στα χείλη και στις καρδιές των ελλήνων. Με την μελοποίηση όμως αυτή, το ποίημα του Σεφέρη έχασε 2 πράγματα.
Πρώτον, έχασε οριστικά τον τίτλο του. Αν εξαιρέσουμε τους φιλολογούντες και τους φιλολόγους, όλοι οι υπόλοιποι όταν αναφέρονται σ’ αυτό, χρησιμοποιούν ως τίτλο τις πρώτες λέξεις του ποιήματος «Στο περιγιάλι το κρυφό» ή και σκέτα «Το περιγιάλι». Εύκολα μπορεί να καταλάβει κανείς το γιατί. Σ’ ένα λαϊκό τραγούδι όπως αυτό, ο τίτλος «άρνηση» θα ηχούσε παράταιρα.
Το δεύτερο πράγμα, που έχασε η «άρνηση» κατά την μελοποίησή της ήταν μια άνω τελεία, για την οποία έγινε πολύς λόγος. Αν δεν υπήρχε το περίφημο κόμμα στον διφορούμενο χρησμό της Πυθίας («ήξεις αφήξεις ου θνήξεις εν πολέμω»), αυτή η άνω τελεία θα ήταν το πιο πολυσυζητημένο σημείο στίξης της ελληνικής γραμματείας. Προσέξτε την τρίτη στροφή από τους στίχους της «Άρνησης».

Στο περιγιάλι το κρυφό
κι άσπρο σαν περιστέρι
διψάσαμε το μεσημέρι·
μα το νερό γλυφό.

Πάνω στην άμμο την ξανθή
γράψαμε τ’ όνομά της·
ωραία που φύσηξεν ο μπάτης
και σβύστηκε η γραφή.

Mε τι καρδιά, με τι πνοή,
τι πόθους και τι πάθος,
πήραμε τη ζωή μας· λάθος!
κι αλλάξαμε ζωή.

Στον τρίτο στίχο, πριν την λέξη «λάθος» υπάρχει η περί ής ο λόγος άνω τελεία. Κατά την ανάγνωση του ποιήματος εκεί στην άνω τελεία κάνουμε μια τόσο δα μικρή παύση. Η παράλειψη της άνω τελείας, αλλάζει εντελώς το νόημα του ποιήματος.
Ακούστε πως απαγγέλει το ποίημα ο ίδιος ο ποιητής και θα καταλάβετε:

Με την μελοποίηση όμως, η παύση που επιβάλει αυτή η άνω τελεία καταργήθηκε για τις ανάγκες του ρυθμού και της μελωδίας. Ο ίδιος ο Θεοδωράκης γράφει αναφερόμενος στον δίσκο του «Επιφάνια» και στις περιπέτειες της άνω τελείας:

Ηθελα τα «Επιφάνια» -ακριβώς γιατί ο στίχος ήταν τόσο διανοουμενίστικος- να τα περάσω σε όσο το δυνατόν πιο πλατύ κοινό με λαϊκό μουσικό ένδυμα. Άλλωστε αυτή ήταν η πρώτη φορά που ελεύθερος στίχος φιλοδοξούσε να γίνει απλό λαϊκό τραγούδι. Να συντροφεύει δηλαδή τον κοσμάκη παντού. Στο γιαπί, στην ταβέρνα, στην εκδρομή, στην παρέα. Όταν ηχογραφούσαμε, λέω στον Μπιθικώτση «πρόσεξε την άνω τελεία. Εκεί που λες πήραμε τη ζωή μας, βάλε παύση πριν πεις λάθος». Στα αυτιά μου είχα την προτροπή – παράκληση του ποιητή: «Την άνω τελεία! Την άνω τελεία! Αλλιώτικα μου αντιστρέφεις το νόημα». Τελικά όμως αυτό αποδείχθηκε ανεφάρμοστο στην πράξη, με αποτέλεσμα να ακουστεί η λέξη «λάθος» κολλητά στο «πήραμε τη ζωή μας», δίνοντας αντίθετο νόημα στο ποίημα. Όμως πόσο κατανοητό ήταν για το λαό, που ποιος λίγο, ποιος πολύ, είχε πάρει τη ζωή του λάθος…

Και μπορεί οι στίχοι να έχασαν μια άνω τελεία, το τραγούδι όμως γνώρισε μεγάλη επιτυχία. Παρά τα 45 του χρόνια που κουβαλάει στις πλάτες του, τραγουδιέται ακόμα και διατηρεί την φρεσκάδα της πρώτης ηχογράφησής του:

Η επιτυχία μάλιστα αυτή και η ανταπόκριση που είχε στον κόσμο το τραγούδι, έκανε τον ποιητή να νιώσει σαν μικρό παιδί, λησμονώντας την απώλεια της άνω τελείας του.
Το καλοκαίρι του 1962 ο Σεφέρης θέλησε να διαπιστώσει «ιδίοις όμμασι» πώς ο κόσμος τραγουδάει την ποίησή του. Ο Σεφέρης πήρε «αγκαζέ» τον Μίκη και τον Γ. Π. Σαββίδη και τριγυρνούσαν στις ταβέρνες της Πλάκας για να ακούσει το «Περιγιάλι το κρυφό». Γράφει σχετικά ο Μίκης: «Ποτέ ίσως ένας Σεφέρης δεν είχε γίνει σαν μικρό παιδί. Γελούσε, έλαμπε ολόκληρος από ευτυχία, και νομίζω πως εκείνη τη βραδιά επέτρεψε στην τόσο αυστηρή του καρδιά να με αγαπήσει. Στο μέτρο φυσικά του επιτρεπτού για ένα διπλωμάτη».

34 σχόλια leave one →
  1. 18/05/2007 12:56 πμ

    ο σκοπός αγιάζει τα μέσα..έστω κι αν πρόκειται για το φάγωμα μιας άνω τελείας (ιερός σκοπός)..δεν το ήξερα αυτό πάντως…ξεκουράστηκες?

  2. 18/05/2007 1:02 πμ

    Έκανα αποτοξίνωση🙂

  3. 18/05/2007 9:49 πμ

    Δυστυχώς άλλο ο γραπτός και άλλο ο προφορικός λόγος. Άλλο διάσημο κόμμα υπάρχει και στη γνωστή φράση «πίστευε και μη ερεύνα» που σημααίνει τελείως διαφορετικό πράγμα αν μπει στην εξής θέση «πίστευε και μη, ερεύνα».
    Πάντως για το συγκεκριμένο ποίημα του Σεφέρη δεν το ήξερα και πραγματικά αλλάζει εντελώς το νόημα που οι περισσότεροι τραγουδούσαμε.

  4. 18/05/2007 10:07 πμ

    Πράγματι, το τραγούδι δεν είναι το ίδιο με το ποίημα- λόγω της άνω τελείας. Ομως, αλήθεια είναι ότι ο πολύς κόσμος, όλοι εμείς, κάπου κάποτε έχουμε πάρει μέρος της ζωής μας λάθος. Μερικοί, μάλιστα, όλη τη ζωή τους. Γι’ αυτο και άρεσε. Για σήμερα, δεν ξέρω. Φοβάμαι ότι όλοι ακούν το Βας Βας Βας ο Παρασκευάς. Αλλά πάλι, σε κάποια συναυλία του Μίκη, ακούς και την Αρνηση και την τραγουδάνε όλοι, και τότε ελπίζεις και πάλι. Τι; Ούτε εσύ ξέρεις πια…

  5. 18/05/2007 10:35 πμ

    χρειάζεται που και που…κοίτα τι σου έφερα…

  6. 18/05/2007 11:03 πμ

    Κι εγώ πάντως, που πρώτα έμαθα το ποίημα και μετά το κομμάτι, μπορώ να πω ότι μου άρεσε. Δεν μπορώ να ξεχωρίσω αν μου άρεσε επειδή μου άρεσε από πριν το ποίημα, αλλά νομίζω ότι υπάρχουν τόσα άλλα ποιήματα που έχουν κακοποιηθεί που αυτό ήταν το λιγότερο (ε, αφού το ενέκρινε κι ο δημιουργός… Μας περισσεύει)
    Καλημέρα!

  7. 18/05/2007 11:29 πμ

    Απείροτας: Kι εγώ είμαι υπέρμαχος του «ερεύνα»…🙂
    Εαρινή Συμφωνία: Οι δημιουργοί του Bας Βας και όλοι αυτοί που προωθούν τον «θίασο ποικιλιών» της Πάνια, δεν έχουν καταλάβει ότι ανοίγουν τον δικό τους λάκκο τελικά. Μετά την «επιτυχία» των ανθρώπων αυτών δεν έχουν πια το δικαίωμα να μιλάνε για σταρ σύστεμ στην Ελλάδα. Ο Καρβέλας δεν έχει καταλάβει ότι όσο «απόλυτη σταρ» είναι η Βίσση που έφτιαχνε τόσα χρόνια, άλλο τόσο «απόλυτος σταρ» μπορεί να γίνει ο οποισδήποτε… Αρκεί να το θελήσουν τα ΜΜΕ.
    industrial daisies : Συμφωνώ ότι υπήρξαν και μελοποιήσεις -παραποιήσεις. Αλλάσε γενικές γραμμές πιστεύω ότι οι έλληνες συνθέτες φέρθηκαν με σεβασμό στους ποιητές.
    Εlafini: Πρώτο!
    Θα παραγγείλω κι ένα ξυπνητήρι να παίζει την «Διεθνή»…
    Εμπρός της Γης οι κολασμένοι….🙂

  8. 18/05/2007 12:42 μμ

    λάθος ;
    ……….πάντα πάντα θαναι αργά , δεύτερη ζωή δεν εχει 🙂

  9. 18/05/2007 3:08 μμ

    Είχα ρίντκγτόουν με τη Διεθνή στο κινητό μου. Οπου μια μέρα το ακούν ο υιός Μπελογιάννης και ο υιός Πλουμπίδης (αμφότεροι φίλοι μου) το άκουσαν, έσκασαν στα γέλια και το άλλαξα.

  10. 18/05/2007 5:16 μμ

    κύριε, κύριε!! εγώ, το ‘ξερα😉

  11. 19/05/2007 12:52 μμ

    Last real anonymοus: Ωραίο άσμα…

    Αdvocatus diaboli: Όσο βαριά κι αν είναι τα 2 αυτά επώνυμα που κουβαλάνε οι φίλοι σου, δεν έπρεπε να αλλάξεις το ringtone…Η Διεθνής έχει μεγαλύτερο βάρος🙂

    Raffinata: Σε φαντάζομαι στο πρώτο θρανίο(και απουσιολόγο της τάξης φυσικά) να σηκώνεις το χέρι για να πεις το μάθημα…
    -Κύριε, κύριε… Εγώ το ξέρω…🙂

  12. 19/05/2007 5:24 μμ

    Εγώ πάλι σκράπας μια ζωή.
    Το τραγούδι αυτό όμως, «μ’ επιανε» πάντα.

  13. 19/05/2007 7:44 μμ

    Σκράπας μια ζωή,
    αλλά όχι σκράπας στη ζωή…
    Αυτό μετράει Τάσο

  14. 19/05/2007 8:20 μμ

    Το ήξερα το θέμα της άνω τελείας και μάλιστα όταν κάποτε το τραγουδούσαμε στην παρέα, προσπαθούσαμε να… την σεβαστούμε. Λάθος! Το τραγούδι, σαν μελωδική μορφή, λαϊκή, δεν σηκώνει τέτοια «κουλτουριάρικα».
    Ο λαός έχει ψηφίσει και «Το περιγιάλι το κρυφό» έχει καταγραφεί στα κύτταρά του, όχι ως άρνηση αλλά ως αποδοχή, αυτοκριτική. Σαν μια δυνατότητα να αλλάξει τη ζωή του που πάντα όσο και να ναι, έχουμε αυτή την υποψία πως την πήραμε λάθος

  15. 19/05/2007 11:47 μμ

    Η αισιοδοξία της μουσικής παράλαξε την απαισιοδοξία του ποιητή… Τελικά είναι η τέχνη ζωντανή

  16. 23/07/2009 11:25 μμ

    ΓΕΙΑ ΣΑΣ. ΤΥΧΑΙΑ ΠΕΡΑΣΑ ΑΠΟ ΤΟΝ ΧΩΡΟ ΣΑΣ ΣΗΜΕΡΑ ΚΑΙ ΕΙΔΑ ΤΗΝ «ΧΑΜΕΝΗ ΑΝΩ ΤΕΛΕΙΑ». ΚΙ ΟΜΩΣ ΥΠΑΡΧΕΙ ΜΙΑ ΣΠΑΝΙΑ ΗΧΟΓΡΑΦΗΣΗ ΟΠΟΥ ΔΕΝ ΕΙΝΑΙ ΧΑΜΕΝΗ. ΜΠΟΡΕΙΤΕ ΝΑ ΤΗΝ ΒΡΕΙΤΕ ΣΤΗΝ ΙΣΤΟΣΕΛΙΔΑ ΜΟΥ (ΑΝΑΡΤΗΣΗ Νο11 ΤΗΣ 1ης ΙΑΝΟΥΑΡΙΟΥ 2008). ΚΑΛΗ ΑΚΡΟΑΣΗ ΜΕ … ΑΝΩ ΤΕΛΕΙΑ ΛΟΙΠΟΝ
    http://menestrellonpoliteia.blogspot.com/search/label/%CF%89%20%CE%A3%CE%A5%CE%9D%CE%98%CE%95%CE%A4%CE%97%CE%A3%20%CE%98%CE%95%CE%9F%CE%94%CE%A9%CE%A1%CE%91%CE%9A%CE%97%CE%A3%20%CE%9C

  17. 05/08/2009 12:15 πμ

    Τώρα εγώ, γιατί διαβάζοντας όοοοοολα αυτά, κόλλησα στην «άνω τελεία» (…πως λέμε Άνω Λιόσια ) ως σημείο στίξης, μου λέτε ? Φιλόλογος δεν είμαι κι ούτε θέλω να «το παίξω», αλλά μου κάνει εντύπωση ότι όλοι ανεξαιρέτως -δυστυχώς, ακόμα κι ο ίδιος ο ποιητής- αναφέρονται σε έναν όρο, που δεν υπάρχει. Πουθενά στη γραμματική δε θα συναντήσετε τον όρο «άνω τελεία»… «άνω στιγμή» είναι το σημείο στίξης.
    Όσο για το «μήνυμα» του ποιήματος, που είναι το ουσιώδες και -κατ’ εμέ- βρίσκεται στην ερμηνεία της λέξης «πήραμε», επιτρέψτε μου να αμφιβάλω αν το… «πήραμε»🙂

  18. 25/10/2011 2:23 μμ

    Πολύ ενδιαφέρον άρθρο. Ωστόσο, θα πρέπει να γίνει μια διόρθωση. Μπουζούκι παίζουν ο Κώστας Παπαδόπουλος και ο Λάκης Καρνέζης στην ηχογράφηση του 1962.

  19. 25/10/2011 9:39 μμ

    @Βίκυ: Μπλογκοανασκαφές; Μ’ αρέσει που ασχολήθηκες μ’ ένα ποστ του 2007!
    Πάντως έχεις απόλυτο δίκιο. Στο «Περιγιάλι» μπουζούκι παίζουν Καρνέζης-Παπαδόπουλος.
    Ο Χιώτης έπαιξε στον δίσκο «Επιφάνια» σε κάποια άλλα κομμάτια.
    Σ’ ευχαριστώ πολύ για την επισήμανση.

    @Οδυσσέα: με καθυστέρηση 2 ετών είδα το σχόλιό σου.
    Θα ψάξω να βρω την εκτέλεση με τον Γ. Μούτσιο. Στο Blog σου δεν είδα κάποιο λινκ στο σχετικό ποστ

  20. 25/10/2011 11:43 μμ

    @Βίκυ: Ωραία! Θα το απολαύσουμε…
    🙂

    • 25/10/2011 11:47 μμ

      Προς το παρόν θα πιάσω άλλα έργα του Μίκη (ας μην παραμελήσουμε τις εθνικές επετείους εντελώς) και υπολογίζω τέλος του μήνα ή αρχές του επόμενου να πάμε στα «Επιφάνια». Από αύριο βάζω μπρος το «Άξιον εστί» του 1964.

  21. Morgan S. Bailey permalink
    23/04/2012 1:52 μμ

    Δεν ξέρω αν το έβαλε κανείς τελικά, η εκτέλεση του Γιώργου Μούτσιου, πιστή στη στίξη του ποιητή, εδώ

    • 23/04/2012 2:34 μμ

      Μερσί….Πολυ ενδιαφέρουσα ερμηνεία…

      9Πρέπει να βρω χρόνο να διορθώσω όλα τα mp3. Κανένα δεν παίζει.)

Trackbacks

  1. Στίχος - καπάκι..! « Μαμά…ετών 37..!
  2. την άνω τελεία! « λογομνήμων…
  3. ”Άρνηση”- Γιώργος Σεφέρης « contramee
  4. Καρπαθος παραλια Πουντα.Το περιγιαλι το κρυφο « Οικολογική Εναλλακτική Πρωτοβουλία Ερμιονίδας
  5. Καρπαθος παραλια Πουντα.Το περιγιαλι το κρυφο | Οικολογική Εναλλακτική Πρωτοβουλία Ερμιονίδας
  6. Άρνηση (Γιώργος Σεφέρης & Μίκης Θεοδωράκης) | Κώστας Παπαδόπουλος [Kostas Papadopoulos]
  7. Άρνηση (Γιώργος Σεφέρης & Μίκης Θεοδωράκης) – Βίκυ Παπαπροδρόμου: ό,τι πολύ αγάπησα (ποίηση, πεζογραφία & μουσική)

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • θέι θάμθιγκ

  • ΠΡΟΣΟΧΗ!

  • ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΥΠΕΡΠΕΡΑΝ

  • Monkey Business

  • The Big Store

  • Από 06/01/2007 μέχρι τώρα

  • This blog is under copyleft… All wrongs reversed

  • Πληκτρολογήστε το email σας για να ακολουθήσετε αυτό το blog και να λαμβάνετε ειδοποιήσεις για νέες δημοσιεύσεις μέσω email.

    Μαζί με 7.591 ακόμα followers

  • Μαΐου 2007
    Δ T Τ T Π S S
    « Apr   Jun »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    28293031  
  • Αρέσει σε %d bloggers: