Skip to content

Αίνεση ήθους, ένεση μνήμης

21/04/2008

To «γράμμα από την φυλακή» γράφτηκε , από τον πανεπιστημιακό δάσκαλο, ποινικολόγο, βουλευτή και μετέπειτα υπουργό Γεώργιο Αλέξανδρο Μαγκάκη,το 1971 στις φυλακές Αβέρωφ, όπου ο Γ.Α.Μαγκάκης ήταν κρατούμενος από τη χούντα των συνταγματαρχών, για την αντιστασιακή του δράση.Είναι ένα αυθεντικό κείμενο φυλακής, μια «μπουκάλα πεταγμένη στο πέλαγος», από ένα σκεπτόμενο άνθρωπο στους τέσσερις τοίχους του κελιού του.
«Αμύνομαι. Γι’ αυτό γράφω. Έτσι κρατώ τη σκέψη μου απ΄τη μεριά μου. Αν την αφήσεις αστήριχτη, χωρίς τα σχήματα των γραμμένων συλλογισμών, αφηνιάζει. Παίρνει παράξενους δρόμους και καταλήγει να γεννά τέρατα. Περνά έτσι απ’ τη μεριά του δεσμοφύλακα. Γιατί αυτό θέλουν με την φυλακή. Σε κλείνουν σ’ ένα χώρο, τρία βήματα μπρος, τρία βήματα πίσω.Να περπατάς έτσι με τις ώρες ασταμάτητα».

Τα γραπτά αυτά φυγαδεύτηκαν στο εξωτερικό και η επιστολή δημοσιεύτηκε στη Γερμανία με τίτλο «Ελευθερία, αγάπη μου». Από την πολυσέλιδη αυτή επιστολή διάλεξα τρεις ακόμα μικρές παραγράφους. Τρεις νησίδες αξιοπρέπειας και ευαισθησίας, που δείχνουν πώς ο Άνθρωπος μπορεί να παραμείνει Άνθρωπος ακόμα και κάτω από τις πιο δύσκολες συνθήκες. Έτσι… για την σημερινή επέτειο. Μια αίνεση στο ήθος και την αξιοπρέπεια των ανθρώπων που αντιστάθηκαν στη χούντα, μια ένεση μνήμης για μας που ακολουθάμε.
Θυμάμαι όταν ήμουνα στα αστυνομικά κρατητήρια, τους τόπους αυτούς της ανθρώπινης εξαθλίωσης, στο διπλανό κελί ήτανε μια κοπέλα, κρατούμενη πάνω από πέντε μήνες. Είχε να δει το φως της ημέρας όλον αυτόν τον καιρό. Την κατηγορούσανε ότι βοηθούσε τον αρραβωνιαστικό της στην αντίσταση. Κάθε τόσο την περνούσανε από ανάκριση και της ζητούσανε πότε με το άγριο και πότε με το ύπουλο να τον αποκηρύξει. Αν τό’κανε θα την ελευθέρωναν. Εκείνη αρνιότανε σταθερά και κράτησε μέχρι το τέλος, μ’ όλο που ήξερε πως ο αρραβωνιαστικός της ήτανε ετοιμοθάνατος από καρκίνο και πως έτσι δεν θα τον ξανάβλεπε. Πραγματικά πέθανε τη μέρα της δίκης της. Έτσι δεν τον ξανάδε. Ήταν ένα κορίτσι ωχρό και εύθραυστο με μεγάλη ευγένεια. Τραγουδούσε όλα τα βράδια στο κελί της με μια σιγανή, μαλακιά φωνή. Τραγουδούσε λυπημένα μέχρι τα ξημερώματα την αγάπη της. Η στάση αυτής της κοπέλας είναι η ελπίδα μου.
(…)

Η θέση μας χαρακτηρίζεται από πολλά. Ένα από αυτά είναι και το ότι συχνά τραγουδάμε. Μοιάζει βέβαια παράξενο αυτό σε κείνους που δεν ξέρουν από φυλακές.Όμως έτσι είναι, και είναι πολύ φυσικό. Το λένε μάλιστα και οι άγραφες οδηγίες που μεταδίδονται από τους παλιότερους στους καινούργιους: όταν σε πνίγει ο καημός, τραγούδα. Τραγουδάμε ακριβώς, όταν η αγωνία δεν παίρνει άλλο. Μέρες χωρίς αγωνία δεν τραγουδάμε. Με το τραγούδι λιώνει αυτό το βάρος μέσα σου, τότε που γίνεται ασήκωτο και βγαίνει σαν ένας αόρατος γκρίζος αχνός. Ανακουφίζεσαι. Αυτό το ξέρουνε, κι έτσι σε μερικές φυλακές, τις πιο σκληρές, απαγορεύουνε το τραγούδι. Τραγουδώ ή σφυρίζω. Φορές-φορές τραγουδώ στη γυναίκα μου. Αν μ’ άκουγε, θα της άρεσε κι ας είμαι φάλτσος. Ξέρει κι εκείνη από το τραγούδι της φυλακής. Το έζησε. Εδώ το τραγούδι είναι μια άμεση, μια πραγματικά αναπόφευκτη ανάγκη της ψυχής. Και σαν άρτος επιούσιος εκείνων που αγωνίζονται να μη τρελαθούν. Μαλακώνει τον κόσμο και του δίνει λυτρωτικές προεκτάσεις. Τελικώς τραγουδώντας ταξιδεύεις πάνω σ’ αυτές. Έχουμε και μεις τα ταξίδια μας. Πρέπει να το πω: ευγνωμονώ αυτούς που γράψανε τραγούδια. Αυτούς μάλιστα που γράψανε λυπητερά και πονεμένα. Μ’ αρέσει να τραγουδώ Θεοδωράκη. Και στα παλιά του τραγούδια μοιάζει σαν να είχε την προαίσθηση της φυλακής που θα ζούσε. Εμείς λοιπόν τραγουδάμε. Πρέπει στο χαρακτηρισμό μας να ληφθεί κι αυτό υπ΄όψη.
Τους δεσμοφύλακες μου δεν τους άκουσα ποτέ να τραγουδάνε. Αυτοί συνήθως χωνεύουνε.

(…)

Πρέπει να μιλήσω για μια φιλία του προπερασμένου φθινοπώρου. Έχει κάποια σημασία. Δείχνει την αλληλεγγύη που φτιάχνεται ανάμεσα στους δυστυχισμένους. Με είχανε τότε τέσσερις μήνες σε απόλυτη απομόνωση. Δεν είχα δει ανθρώπινο πλάσμα. Μόνο στολές. Ανακριτές και δεσμοφύλακες. Πρόσεξα στο κελί μου τρία κουνούπια. Αγωνιζόντουσαν ν’ αντέξουνε στο κρύο που άρχιζε. Την ημέρα κοιμόντουσαν στον τοίχο. Το βράδυ ερχόντουσαν σε μένα σφυρίζοντας. Ενοχλήθηκα στην αρχή. Μα ευτυχώς κατάλαβα. Σαν κι αυτά κι εγώ προσπαθούσα να αντέξω στο κρύο. Τι ζητούσανε από μένα; Κάτι ασήμαντο. Μια σταγόνα αίμα που θα τα έσωζε. Δεν γίνεται να την αρνηθείς. Το βράδυ γύμνωνα το χέρι μου και περίμενα. Με τον καιρό με είχανε μάθει και δεν με φοβόντουσαν. Ερχόντουσαν χωρίς επιφύλαξη. Αυτό το ανεπιφύλακτο τους το χρωστάω. Χάρις σ’ αυτά ο κόσμος δεν ήτανε μόνο ανάκριση.
Κάποια μέρα όμως μου κάνανε μεταγωγή. Από τότε δεν τα ξανάδα. Έτσι αυθαίρετα στης φυλακές χάνεις την παρουσία των φίλων σου. Αλλά τους σκέφτεσαι συχνά.


Για την μουσική επένδυση του ποστ, διάλεξα τρία τραγούδια του Μίκη Θεοδωράκη σε στίχους του Μάνου Ελευθερίου. Είναι κατά σειρά «Η αυλή» τραγουδισμένο από την Μαρία Φαραντούρη και τον Λάκη Καραλή, «Ποιος τη ζωή μου» με τη Μαρία Φαραντούρη, και το «Κλείσ’ το παράθυρο», τραγουδισμένο από τον Μίκη. Τα τραγούδια αυτά που μιλάνε για τα βασανιστήρια των κρατουμένων από τη χούντα, γράφτηκαν την ίδια περίπου εποχή με την επιστολή του Γ.Α.Μαγκάκη το 1971 στο Λονδίνο και περιλαμβάνονται στο δίσκο «Τα τραγούδια του Αγώνα» που κυκλοφόρησε το 1974.

23 σχόλια leave one →
  1. 21/04/2008 12:41 πμ

    Τραγουδούσε λυπημένα μέχρι τα ξημερώματα την αγάπη της. Η στάση αυτής της κοπέλας είναι η ελπίδα μου.

    Εμείς λοιπόν τραγουδάμε.
    Τους δεσμοφύλακες μου δεν τους άκουσα ποτέ να τραγουδάνε. Αυτοί συνήθως χωνεύουνε.

    κοίτα πόσο απλή ήταν η διαφορά…

    Συγκλονιστικά είναι -όπως όλα τα γράμματα της φυλακής.

    να θυμόμαστε, λοιπόν.
    Καλημέρα -καλή βδομάδα

  2. 21/04/2008 2:32 πμ

    Αλήθεια, θυμόμαστε;

  3. 21/04/2008 8:36 πμ

    Τα σέβη μου, κατακόκκινε «μενα καρφί και μενα καθρεφτάκι τις φλέβες μας, όταν έκοβες στα δυο» Είναι μεγάλη μαγκιά να είσαι συγχρόνως και αλλού και εδώ

  4. 21/04/2008 9:09 πμ

    Πριν δέκα περίπου χρόνια, η Μυκονιάτικη (μηνιαία εφημερίδα από την Μύκονο της οποίας η έκδοση ανεστάλη το 2000 μετά από 12 χρόνια κυκλοφορίας) δημοσίευσε μια σειρά «άσεμνων» τραγουδιών, που είχε καταγράψει στις αρχές του αιώνα, με λατινικούς μάλιστα χαρακτήρες*, ο ελληνιστής, περιηγητής Ρουσέλ.

    Σκανδαλίστηκαν λοιπόν κάποιοι αναγνώστες και έκαναν μύνηση στην εφημερίδα. Το πρώτο τηλεφώνημα προς μεγάλη μας έκπληξη, έγινε από τον ίδιο τον Γιώργο Μαγκάκη. Αφού συστήθηκε ευγενικά, είπε αμέσως τα εξής:

    -Είμαι συνδρομητής της εφημερίδας σας και σας τηλεφωνώ ως δικηγόρος. Αν και εσείς το θέλετε, θα ήταν τιμή μου να αναλάβω την υπεράσπισή της εφημερίδας σας αφιλοκερδώς, γιατί θεωρώ υποχρέωσή μου να υπερασπιστώ το δικαίωμά σας να γράφετε ελεύθερα τις απόψεις σας.

    Ήρθε στην Ερμούπολη αεροπορικώς την μέρα της δίκης, με δικά του έξοδα, μαζί με άλλους τρεις δικηγόρους που αντέδρασαν με τον ίδιο τρόπο, και υπερασπίστηκε έναν περιηγητή του 1920 και μια παρέα νεαρών που εξέδιδε μια μικρή επαρχιακή εφημερίδα…

    Ασχέτως με την πολιτική του πορεία, τα λάθη ή την προσφορά του, ο Γ.Μαγκάκης υπήρξε και εξακολουθεί να είναι αληθινός δημοκράτης.

    ————————–
    * πολύτιμη καταγραφή: σημείωνε ότι άκουγε με λατινικούς χαρακτήρες ακολουθώντας ηχητικά την διάλεκτο

  5. 21/04/2008 12:18 μμ

    Μάγκας ο Μαγκάκης!

  6. 21/04/2008 12:29 μμ

    ΑΦΜ, ξέρεις πως σήμερα κάποιοι κάπου κάνουν σούβλες και γλεντάνε ε? ελπίζω να νηστέψουν λόγω Μεγάλης Δευτέρας, βοήθειά μας.

    Και μπράβο για το αφιέρωμα. Ξέρεις σκέφτομαι καμιά φορά πως για παιδιά νεώτερα από μένα, όλα αυτά ακούγονται, όπως ακούω εγώ για το έπος του 40, κάτι μακρινό, ένα κομμάτι ιστορίας. Όχι πως εγώ τα έζησα δλδ, της μεταπολίτευσης είμαι, αλλά όσο να πεις, μου είναι πιο φρέσκα.
    Μελαγχολία.

  7. ΜΖ permalink
    21/04/2008 12:57 μμ

    Μπράβο σε έναν ευαίθητο άνθρωπο που αναδεικνύει Ανθρώπους σαν τον Α.Μαγκάκη,Αγωνιστή που παρά τίς αδυναμίες του έχει καταφέρει να σταθεί όρθιος και να χαίρει εκτίμησης απο το σύνολο το σκεπτόμενου κόσμου.
    Mπράβο φίλε…

  8. 21/04/2008 1:09 μμ

    Μπράβο Αλουφάνη, ωραίο ποστ!

  9. 21/04/2008 3:24 μμ

    Σακατεμένα κορμιά, σακατεμένες συνειδήσεις, σακατεμένα χρόνια.
    Φεύγουν απο τον έναν τόπο και πάνε σ΄αλλο.
    Ο πλανήτης είναι ακόμα γεμάτος κολαστήρια και ανθρώπους σαν τον Μαγκάκη που υποφέρουν και ελπίζουν.
    Ως πότε άραγε;

  10. 21/04/2008 3:44 μμ

    Λοιπόν, αν και εχω ψιλοαποσυρθεί απο πολιτικής φύσης κείμενα για δικούς μου λόγους, εδώ θαθελα να σχολιάσω, η μαλλον να προσθέσω κάτι που αφορά όχι τόσο την πολιτική πράξη του γραμματος, όσο τη λογοτεχνική του αξία.

    Ισως ενα απο τα πιο όμορφα αποσπάσματα που εχω διαβάσει στη ζωή μου, περιλαμβάνεται μεσα σε αυτό το γραμμα.

    είναι το αποσπασμα όπου ο Μαγκάκης, σαλεμένος απο τη μοναξιά, επιτρέπει σε 2 κουνούπια που εισέβαλαν στο κελλί του να τον τσιμπούν. τα παρατηρεί να του πίνουν το αίμα και σκέφτεται ποσο ελευθερα είναι και ποση παρέα του κανουν, εκείνη τη στιγμή, υτα κουνούπια. Τους δίνει τις φλεβες του να χορτάσουν.

    Θυμαμαι πως είχε σηκωθεί η τρίχα μου καγκελο με αυτό το αποσπασμα.

    Και γενικά αυτό το γραμμα είναι νομίζω ο,τι σημαντικότερο εγραψε ο εν λόγω ποιτικός εβερ.

  11. 21/04/2008 3:46 μμ

    α καλα.

    συγνωμη βρε ΑΦΜ, εσπευσα να ποσταρω την παπαριά μου πριν ολοκληρώσω την αναγνωση.

    συμπαθα με.

    🙂

    Ασε που είχα ξεχάσει πως ηταν τρία κι οχι δύο.

    (και παλι σόρρι, βιαστηκα)

  12. 22/04/2008 1:26 πμ

    AFM ΓΙΑ ΤΗΝ ΚΟΥΠΑ ΓΡΑΨΕ ΚΑΤΙ…
    http://WWW.STAINWORDS.BLOGSPOT.COM

  13. 22/04/2008 9:38 πμ

    ΑλλουΦάνη,
    ψάξε και για το τελευταίο μάθημά του προς τους φοιτητές της Νομικής, προτού τον πάρουν οι χουντόμπατσοι.
    Κι αυτό έχει μείνει ιστορικό, αν και είναι πιο «στενό» νομικό. Όχι, τίποτ’ άλλο, αλλά μπας και το διαβάσουν κάτι σύγχρονοι δικαστικοί…

  14. 22/04/2008 12:02 μμ

    Οταν τραγουδάνε οι μνήμες, παύει η αναταραχή εντός μας, ηρεμεί ο νους και ορθώνεται βέβαιη η συνείδηση για ό,τι έπραξαν άξιοι γεννήτορες για να βρούμε εμείς καθάριο το νερό του παραδείσου.
    Στις μάχες της δικής μας γενιάς που δεν άρχισαν ακόμα, διδάσκουν το μεγάλο μάθημα του καθήκοντος όσοι τραγούδησαν αξιοπρέπεια στα κελιά τους.

  15. 22/04/2008 1:03 μμ

    Είναι ανατριχιαστικές οι ομοιότητες σε ψυχολογικές κλιμακώσεις που έχει η ζωή μέσα με τη ζωή «έξω» από τους τέσσερις τοίχους. Σε κάνει ν’ αναρωτιέσαι αν τελικά κι εσύ ο ίδιος είσαι ελεύθερος ή φυλακισμένος.
    Παρόμοιες μαρτυρίες θεωρώ ότι είναι κάτι σαν καταγεγραμμένες παρατηρήσεις που κρατήθηκαν κατά τη διάρκεια κάποιου σαδιστικού πειράματος σε συνθήκες εργαστηρίου (εκείνες που στο σχολείο αποκαλούσαμε «ιδανικές»).
    Παρόμοιες σκέψεις πέρασαν απ’ το μυαλό μου όταν διάβασα για πρώτη φορά τα «γράμματα» της Ulrike Meinhof κατά το διάστημα που παρέμεινε φυλακισμένη στα λευκά κελιά. Συγκλονιστικά.

    Εξαιρετικό αφιέρωμα afm. Μπράβο!

  16. 22/04/2008 2:48 μμ

    Νομίζω οτι έκανες ότι καλύτερο για τέτοιες ημέρες ….κάποτε υπήρχε λόγος αλλά και ποιότητα να ασχολούμαστε με την πολιτική.
    Τα κείμενα το αποδεικνύουν ακριβώς γιατί δεν φλυαρούν αλλά στοχεύουν. Νάσαι καλά!

  17. Vassia permalink
    22/04/2008 3:15 μμ

    Ο κ. Μαγκάκης είναι από τους ενθρώπους που εκτιμώ απεριόριστα.

    Θέλω, οι νέοι να γνωρίσουν , να διαβάσουν και να μάθουν την ιστορία της «Επταετίας» , τους ανθρώπους που συμμετείχαν ως θύτες και ως θύματα.
    Το χρωστάμε σε εκείνους που αγωνίστηκαν.

    Ήμουν 9 ετών όταν έπεσε η δικτατορία.
    Πέρασαν πολλά χρόνια για να μάθω και κατανοήσω, εκτός σχολείου φυσικά….

    Συγχαρητήρια για την ανάρτηση και την μνεία στον κύριο Μαγκάκη.
    🙂

  18. 22/04/2008 6:47 μμ

    Συγχαρητήρια για την ανάρτηση!

  19. 22/04/2008 8:23 μμ

    Είναι ο ίδιος (τεράστιος φυσικά) Μίκης που τραγουδά, αυτός που ζήτησε να κλείσουνε τα σύνορα!

  20. 22/04/2008 10:13 μμ

    Συγκλονιστικά όμορφο κείμενο. Με πρόλαβε ο nomad, αφού εντυπωσιάστηκα με τα κουνούπια και τη φιλία που έπιασε μαζί τους.
    Τόσο μάλιστα, που πολύ φοβάμαι μην αρχίσω να βλέπω τα απαίσια αυτά έντομα με συμπάθεια!
    Καλή ΕΠ-ανάσταση…

  21. 23/04/2008 10:46 πμ

    Συγχαρητήρια για το άρθρο!
    Υπάρχουν πολλά ωραία κείμενα απο την συγκεκριμένη περίοδο. Η επιλογή του συγκεκριμένου δείχνει μιά ευρύτητα σκέψης η οποία είναι πέρα και πάνω απο την επίθεση χυδαιότητας που επιχειρήται στις μέρες μας, απο συγκεκριμένο πολιτικό χώρο. Μιλώ για τη χυδαιότητα εκείνη, στη λογική της οποίας, αγωνιστές της δημοκρατίας, που έχουν δώσει το αίμα τους κυριολεκτικά, λοιδορούνται και υβρίζονται μόνο και μόνο επειδή δεν ταυτίζονται με την «ορθόδοξη» κομματική γραμμή. Τα παραδείγματα (εκτος του προαναφερθέντος Μαγκάκη) άπειρα. Από ανώνυμους αγωνιστές του αντιδικτατορικού και του Πολυτεχνείου, οι οποίοι έκαναν την επιλογή να μην βρίσκονται σήμερα στο χώρο του ΚΚΕ, έως πολύ «ηχηρα» ονόματα της Αριστεράς (Γκλέζος, Κύρκος κ.τ.λ).
    Και πάλι συγχαρητήρια!

  22. 23/04/2008 2:56 μμ

    ο Γ.Α.Μαγκάκης, είναι από τους ανθρώπους που κερδίζουν τον σεβασμό, ακόμα κι αν διαφωνείς με τις πολιτικές του πεποιθήσεις.
    Και μια και αναφέρθηκε το «Αποχαιρετιστήριο μάθημα» του Γ.Α.Μαγκάκη το βρίσκετε σ΄αυτό το link

  23. 24/04/2008 2:10 μμ

    Α, μπράβο σ’!

Σχολιάστε

Εισάγετε τα παρακάτω στοιχεία ή επιλέξτε ένα εικονίδιο για να συνδεθείτε:

Λογότυπο WordPress.com

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό WordPress.com. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Twitter

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Twitter. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Facebook

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Facebook. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Φωτογραφία Google+

Σχολιάζετε χρησιμοποιώντας τον λογαριασμό Google+. Αποσύνδεση / Αλλαγή )

Σύνδεση με %s

  • θέι θάμθιγκ

  • ΠΡΟΣΟΧΗ!

  • ΣΥΝΔΕΣΗ ΜΕ ΤΟ ΥΠΕΡΠΕΡΑΝ

  • Monkey Business

  • The Big Store

  • Από 06/01/2007 μέχρι τώρα

  • This blog is under copyleft… All wrongs reversed

  • Πληκτρολογήστε το email σας για να ακολουθήσετε αυτό το blog και να λαμβάνετε ειδοποιήσεις για νέες δημοσιεύσεις μέσω email.

    Μαζί με 7.591 ακόμα followers

  • Απριλίου 2008
    Δ T Τ T Π S S
    « Mar   May »
     123456
    78910111213
    14151617181920
    21222324252627
    282930  
  • Αρέσει σε %d bloggers: